1. Mở rộng mốc thời điểm xem xét cấp Giấy chứng nhận cho đất không có giấy tờ
Một trong những vướng mắc phổ biến nhất trong thực tiễn tư vấn pháp luật đất đai là trường hợp hộ gia
đình, cá nhân đã quản lý, sử dụng đất ổn định qua nhiều thế hệ nhưng không lưu giữ đầy đủ giấy tờ về
quyền sử dụng đất theo quy định. Luật Đất đai 2024 đã quy định chi tiết và mở rộng mốc thời điểm xem
xét công nhận quyền sử dụng đất đến trước ngày 01/07/2014 đối với trường hợp không có
giấy tờ và không vi phạm pháp luật về đất đai.
1.1. Ba nhóm mốc thời điểm sử dụng đất cần phân biệt
Khi rà soát hồ sơ xin cấp Giấy chứng nhận lần đầu, người sử dụng đất cần đối chiếu thời điểm bắt đầu sử
dụng đất ổn định theo 03 giai đoạn pháp lý sau:
- Sử dụng đất trước ngày 18/12/1980: Được Ủy ban nhân dân cấp xã nơi có đất xác nhận
không có tranh chấp thì được xem xét công nhận diện tích đất ở theo quy định cụ thể của từng giai
đoạn. - Sử dụng đất từ ngày 18/12/1980 đến trước ngày 15/10/1993: Xem xét công nhận quyền
sử dụng đất trên cơ sở hạn mức công nhận đất ở do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quy định và hiện trạng sử
dụng thực tế. - Sử dụng đất từ ngày 15/10/1993 đến trước ngày 01/07/2014: Phải phù hợp với quy
hoạch sử dụng đất cấp huyện hoặc quy hoạch chung, quy hoạch phân khu, quy hoạch xây dựng và được xác
nhận không có tranh chấp.
“Trong các hồ sơ xin cấp Giấy chứng nhận cho đất không có giấy tờ, chứng cứ chứng minh thời điểm bắt
đầu sử dụng đất ổn định (biên lai nộp thuế nhà đất qua các năm, sổ mục kê, bản đồ địa chính qua các
thời kỳ hoặc xác nhận của khu dân cư) đóng vai trò quyết định đến việc xác định hạn mức đất ở và nghĩa
vụ tài chính.”
— Ban Chuyên môn Đất đai & Bất động sản, Công ty Luật TNHH Phúc Khang Anh LegalMax
2. Nguyên tắc bỏ khung giá đất và áp dụng Bảng giá đất sát thị trường
Khác với cơ chế ban hành khung giá đất định kỳ 05 năm một lần trước đây, Luật Đất đai 2024 đã bãi bỏ
quy định về khung giá đất của Chính phủ. Thay vào đó, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh xây dựng, trình Hội đồng
nhân dân cùng cấp quyết định Bảng giá đất và thực hiện điều chỉnh, sửa đổi, bổ sung hằng năm để phù hợp
với biến động giá đất trên thị trường.
2.1. Tác động trực tiếp đến nghĩa vụ tài chính của người dân và doanh nghiệp
Sự thay đổi trong cơ chế định giá đất tác động trực tiếp đến hai nhóm đối tượng chính:
- Khi thực hiện thủ tục hành chính đất đai: Tiền sử dụng đất khi công nhận quyền sử
dụng đất, chuyển mục đích sử dụng đất từ đất nông nghiệp sang đất ở, hoặc thuế thu nhập cá nhân từ
chuyển nhượng bất động sản sẽ được tính toán dựa trên Bảng giá đất cập nhật sát thực tế hơn. - Khi Nhà nước thu hồi đất: Người có đất thu hồi được bồi thường theo giá đất cụ thể
và được hưởng các chính sách hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề, tái định cư đảm bảo điều kiện sống tại
nơi ở mới bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ.
phòng ngừa tranh chấp hợp đồng đặt cọc.
3. Quy trình giải quyết tranh chấp đất đai và thẩm quyền thụ lý
Luật Đất đai 2024 tiếp tục khẳng định nhà nước khuyến khích các bên tranh chấp đất đai tự hòa giải, hòa
giải ở cơ sở hoặc hòa giải thương mại. Tuy nhiên, nếu các bên không tự thương lượng được, việc tuân thủ
đúng trình tự tiền tố tụng là điều kiện bắt buộc trước khi khởi kiện tại Tòa án.
3.1. Trình tự 04 bước chuẩn bị hồ sơ giải quyết tranh chấp đất đai
- Thu thập và hệ thống hóa tài liệu nguồn gốc đất: Sao lục hồ sơ địa chính, trích đo
hiện trạng thửa đất, biên bản xác định ranh giới mốc giới và các văn bản giao dịch liên quan. - Thực hiện thủ tục hòa giải bắt buộc tại UBND cấp xã: Đối với tranh chấp ai là
người có quyền sử dụng đất, thủ tục hòa giải tại Ủy ban nhân dân cấp xã nơi có đất là điều kiện tiền
tố tụng bắt buộc (thời hạn giải quyết không quá 30 ngày kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ). - Xác định đúng cơ quan có thẩm quyền giải quyết: Trường hợp đương sự có Giấy chứng
nhận hoặc các giấy tờ hợp lệ về quyền sử dụng đất thì thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án nhân dân.
Trường hợp không có giấy tờ thì đương sự được lựa chọn nộp đơn tại UBND cấp có thẩm quyền hoặc khởi
kiện tại Tòa án. - Soạn thảo Đơn khởi kiện và tham gia tố tụng: Xây dựng luận cứ bảo vệ quyền lợi hợp
pháp, đề nghị Tòa án xem xét thẩm định tại chỗ và định giá tài sản tranh chấp theo đúng quy định của
Bộ luật Tố tụng dân sự.
4. Khuyến nghị pháp lý từ Luật sư Công ty Luật TNHH Phúc Khang Anh LegalMax
Từ thực tiễn đại diện giải quyết các vụ việc hành chính và tranh chấp quyền sử dụng đất, đội ngũ luật
sư Phúc Khang Anh khuyến nghị các hộ gia đình, cá nhân và doanh nghiệp:
- Chủ động rà soát lại toàn bộ giấy tờ nguồn gốc đất, ranh giới thực tế so với sổ địa chính để kịp
thời thực hiện thủ tục cấp Giấy chứng nhận hoặc cấp đổi, đính chính sai sót kỹ thuật. - Khi giao kết hợp đồng đặt cọc, chuyển nhượng quyền sử dụng đất, tuyệt đối không sử dụng các biểu mẫu
viết tay sơ sài; cần kiểm tra thông tin quy hoạch, tình trạng thế chấp, kê biên và lập hợp đồng công
chứng theo đúng quy định. - Khi phát sinh tranh chấp ranh giới hoặc nhận được thông báo thu hồi đất, cần tham vấn ý kiến luật
sư ngay từ giai đoạn đầu để đảm bảo không bị mất thời hiệu khiếu nại, khởi kiện.